Tại sao cuộc khủng hoảng Ukraine là lỗi của phương Tây

Tác giả: John J. Mearsheimer
Nguồn: Foreign Affairs

Nhận xét: Bài viết dưới đây là của John Mearsheimer, một trong những tác giả của cuốn sách gây tranh cãi Vận động Hành lang cho Israel (The Israel Lobby). Ngoại trưởng Sergey Lavrov của Nga, trong một bài phát biểu gần đây trước các giảng viên và sinh viên trường MGIMO vào ngày 1/9, đã nói như sau:

Những người hiểu biết, bao gồm cả ở phương Tây, vẫn có thể nhìn thấu qua những thông tin xuyên tạc. Số mới đây của tạp chí Ngoại giao (Foreign Affairs) (tháng 9 - 10 năm 2014) có đăng bài viết sâu sắc của Giáo sư John Mearsheimer trường đại học Chicago "Tại sao cuộc khủng hoảng Ukraine là lỗi của phương Tây", trong đó ông viết rằng Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu giờ đang đối mặt với một lựa chọn: hoặc là tăng thêm áp lực lên Nga trong khi tiếp tục hủy diệt Ukraine, điều sẽ mang lại tổn thất cho mọi bên liên quan, hoặc là "sang số" và giúp xây dựng một Ukraine thịnh vượng và trung lập, điều sẽ góp phần thúc đẩy tích cực sự hợp tác giữa Nga và phương Tây. Mọi bên đều được lợi với lựa chọn ấy. Tôi hoàn toàn đồng ý với điều đó. Nhưng trước hết, các nhà hoạch định chính sách phải thực sự lắng nghe những lời khôn ngoan này.

Theo quan điểm hiện hành của phương Tây, cuộc khủng hoảng tại Ukraine xuất phát từ chính những hành vi kích động của Nga. Tổng thống Nga Vladimir Putin, theo quan điểm này, được cho rằng đã sát nhập Crimea, trong một tham vọng lâu dài nhằm khôi phục lại đế chế Xô Viết, và thậm chí có thể ông còn đang nhắm đến phần còn lại của Ukraine, cũng như các quốc gia Đông Âu khác. Theo quan điểm này, việc lật đổ tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych vào tháng 2 năm 2014 đơn thuần chỉ là một cái cớ cho ông Putin đưa ra quyết định cho phép quân đội Nga vào kiểm soát Ukraine.
Tuy nhiên, quan điểm này là sai lầm. Bản thân Mỹ và các nước đồng minh châu Âu mới là người thực sự chịu trách nhiệm nhiều nhất cho cuộc khủng hoảng này. Nguyên nhân chính của vấn đề, sự mở rộng của khối NATO, là yếu tố trọng tâm của một chiến lược còn lâu dài hơn thế nhằm lôi kéo Ukraine tách khỏi tầm ảnh hưởng của Nga, và sáp nhập nước này vào phương Tây. Cùng thời điểm đó, sự mở rộng về phía Đông của khối EU, cùng với sự hậu thuẫn của các nước phương Tây với những hoạt động đòi quyền dân chủ ở Ukraine – bắt đầu bằng cuộc Cách mạng Cam vào năm 2004 – cũng là những yếu tố rất quan trọng. Từ giữa thập niên 90, các nhà lãnh đạo Nga đã quyết liệt phản đối sự mở rộng của khối NATO, và trong những năm gần đây, họ đã làm rõ quan điểm của mình rằng họ sẽ không thể ngồi yên khi quốc gia láng giềng chiến lược của mình trở thành điểm tập kết của quân đội các nước phương Tây. Đối với Putin, việc lật đổ bất hợp pháp xảy ra với vị tổng thống thân Nga đã được dân cử ở đây – ông thẳng thắn đề cập về nó là một “cuộc đảo chính”, một giọt nước tràn ly. Ông đã phản ứng bằng cách nắm lấy Crimea, một bán đảo mà ông e ngại rằng NATO có thể đặt cứ điểm hải quân ở đó, và ông cũng sẽ tiếp tục làm lung lay tình hình chính trị tại Ukraine cho đến khi nước này từ bỏ nỗ lực gia nhập về phía các nước phương Tây.

Nhận xét: Bản thân Hoa Kỳ, NATO và Kiev đã làm rất tốt việc làm mất ổn định tình hình chính trị ở Ukraine rồi, không cần đến Nga.